⚠️ Risk Categorization (Phân loại rủi ro)

Risk Categorization (Phân loại rủi ro) là một Tool and Technique thuộc nhóm Ungrouped Tools and Techniques trong PMBOK® Guide – Sixth Edition.

Kỹ thuật này được sử dụng chủ yếu trong quy trình Perform Qualitative Risk Analysis (Phân tích định tính rủi ro) và Identify Risks (Xác định rủi ro) nhằm nhóm các rủi ro theo đặc điểm, nguồn gốc hoặc tác động để giúp việc phân tích, quản lý và ứng phó trở nên có hệ thống và hiệu quả hơn.

🎯 Mục đích của Risk Categorization

Mục tiêu chính của Risk Categorization là:

  • Tổ chức và sắp xếp các rủi ro theo cấu trúc hợp lý (như nguyên nhân, khu vực ảnh hưởng hoặc giai đoạn dự án).
  • Phát hiện xu hướng rủi ro (ví dụ: rủi ro tập trung vào một bộ phận hoặc giai đoạn cụ thể).
  • Tối ưu hóa việc lập kế hoạch ứng phó bằng cách phân bổ nguồn lực phù hợp theo nhóm rủi ro.
  • Cải thiện khả năng giám sát và báo cáo rủi ro trong suốt vòng đời dự án.

🧱 Các cách phân loại rủi ro phổ biến

PMBOK khuyến nghị nhiều cấu trúc phân loại tùy vào đặc điểm dự án và lĩnh vực. Một số mô hình phổ biến gồm:

1. Risk Breakdown Structure (RBS)

  • Là cấu trúc phân cấp rủi ro tương tự như WBS nhưng dành cho rủi ro.
  • Rủi ro được chia thành các nhóm chính và nhóm con theo nguồn gốc hoặc loại ảnh hưởng.

Ví dụ:

Level 1: Technical Risks
 ├── Design Errors
 ├── Integration Failures
 ├── Technology Obsolescence

Level 1: External Risks
 ├── Regulatory Changes
 ├── Market Fluctuations
 ├── Weather Conditions

2. Theo Knowledge Area hoặc Process Group

  • Phân loại dựa trên lĩnh vực quản lý dự án (Scope, Schedule, Cost, Quality, Resources…).
  • Giúp xác định khu vực chịu ảnh hưởng nhiều nhất.

3. Theo Phase/Giai đoạn dự án

  • Gắn rủi ro với từng giai đoạn như Initiating, Planning, Executing, Monitoring, Closing.
  • Hữu ích trong việc theo dõi rủi ro theo thời gian.

4. Theo Nguồn rủi ro (Risk Source)

  • Nội bộ (Internal) vs. Bên ngoài (External).
  • Có thể chi tiết hơn như: Kỹ thuật, Con người, Tổ chức, Chính trị, Môi trường, Pháp lý, Thị trường…

5. Theo Tác động (Impact-Based Categorization)

  • Rủi ro ảnh hưởng đến chi phí, thời gian, chất lượng, uy tín, hoặc an toàn.
  • Phù hợp cho việc xây dựng chiến lược ứng phó tập trung.

⚙️ Quy trình áp dụng Risk Categorization

  1. Thu thập danh sách rủi ro:
    • Dựa trên Risk Register được xây dựng từ bước Identify Risks.
  2. Xác định tiêu chí phân loại:
    • Lựa chọn cấu trúc phù hợp (RBS, theo Knowledge Area, theo giai đoạn, hoặc theo tác động).
  3. Nhóm rủi ro theo tiêu chí:
    • Sử dụng bảng hoặc sơ đồ để phân nhóm rõ ràng.
    • Có thể sử dụng phần mềm quản lý rủi ro như Primavera Risk Analysis, RiskyProject hoặc Excel.
  4. Phân tích xu hướng và tập trung:
    • Xác định khu vực hoặc giai đoạn có nhiều rủi ro nhất để ưu tiên hành động.
  5. Cập nhật và báo cáo:
    • Cập nhật kết quả vào Risk Register, Risk Report và trình bày cho stakeholders.

💡 Ví dụ minh họa thực tế

Trong một dự án triển khai hệ thống ERP:

Nhóm rủi roMô tảVí dụ
Technical RisksRủi ro liên quan đến công nghệModule tích hợp với hệ thống cũ không tương thích
Organizational RisksRủi ro về nhân sự hoặc cấu trúc tổ chứcNgười dùng kháng cự thay đổi hệ thống mới
External RisksRủi ro từ bên ngoàiThay đổi chính sách thuế của chính phủ
Project Management RisksRủi ro do kế hoạch hoặc kiểm soát yếuƯớc lượng chi phí sai dẫn đến thiếu ngân sách

Kết quả: nhóm dự án nhận thấy 70% rủi ro tập trung ở nhóm Technical → ưu tiên tăng ngân sách kiểm thử và đào tạo kỹ thuật.

✅ Lợi ích của Risk Categorization

  • Tăng khả năng nhận diện xu hướng rủi ro.
  • Giúp ưu tiên và phân bổ nguồn lực hiệu quả hơn.
  • Cải thiện khả năng giám sát thông qua phân nhóm và báo cáo có cấu trúc.
  • Là cơ sở cho việc phân tích rủi ro định lượng (Quantitative Analysis) sau này.
  • Giúp xây dựng Risk Breakdown Structure (RBS) nhất quán cho tổ chức.

⚠️ Mặt hạn chế

  • Nếu phân loại quá chi tiết, gây phức tạp trong theo dõi và phân tích.
  • Cấu trúc phân loại không chuẩn hóa giữa các dự án có thể gây khó khăn khi so sánh.
  • Có thể thiếu linh hoạt nếu rủi ro thay đổi nhanh trong môi trường động.

🧭 Lưu ý khi sử dụng

  • Nên sử dụng Risk Breakdown Structure (RBS) làm chuẩn tổ chức để đảm bảo thống nhất.
  • Cập nhật phân loại định kỳ khi xuất hiện rủi ro mới hoặc thay đổi phạm vi dự án.
  • Kết hợp Risk Categorization với Probability and Impact Matrix để ưu tiên xử lý.
  • Lưu trữ các kết quả phân loại vào Organizational Process Assets (OPA) để sử dụng cho dự án tương lai.

📎 Tải Template

👉 Bạn có thể tải Risk Categorization & RBS Template (Biểu mẫu phân loại và cấu trúc phân rã rủi ro) tại:
🔗 https://nguyenhainam.info/pm-toolbox/